Czy mój pies ma nadwagę?

Wiele psów obecnie zmaga się z nadwagą lub otyłością – wyniki badań z ostatnich lat wykazały, że aż 25 do 44% psów w krajach rozwiniętych zmaga się z otyłością (Suarez i wsp. 2022). Badania wskazują, że psy mające otyłych opiekunów znacznie częściej również zmagają się z otyłością (Bland i wsp. 2009, Nijland i wsp. 2010). Dlatego warto zadać sobie pytanie: czy mój pies ma prawidłową masę ciała?

Spis treści

Nadwaga a otyłość – czy to to samo?

Nie do końca. Za nadwagę uznaje się przekroczenie optymalnej masy ciała o ponad 15%. O otyłości mówimy wtedy, gdy masa ciała przekracza normę o ponad 30%. Otyłość nie jest jedynie „estetycznym problemem”. To przewlekła choroba, która rozwija się, gdy pies przez dłuższy czas otrzymuje więcej energii, niż realnie potrzebuje. Nadmiar kalorii nie znika – odkłada się w postaci tkanki tłuszczowej (Ceregezyn i wsp. 2013). Z czasem prowadzi to do przeciążenia organizmu, spadku witalności i rozwoju wielu chorób przewlekłych.

Czy mój pies ma nadwagę – jak ją wykryć?

Nie wystarczy spojrzeć na wagę z książeczki zdrowia. Kluczowe jest określenie tzw. optymalnej masy ciała, a w praktyce najczęściej wykorzystuje się ocenę wizualną w skali BCS (Body Condition Score) opracowaną przez WSAVA (World Small Animal Veterinary Association).

To dziewięciostopniowa skala, w której:

4-5 punktów oznacza idealną kondycję,
6-7 punktów wskazuje na nadwagę,
8-9 punktów oznacza otyłość.

Jak wygląda pies w idealnej kondycji? Jego żebra nie są widoczne, ale można je łatwo wyczuć pod cienką warstwą tłuszczu. Patrząc z boku, widać lekkie podciągnięcie brzucha. Z góry powinno być wyraźne wcięcie w talii tuż za żebrami. Tak – „talia osy” dotyczy również psów.

Poniższa grafika zawiera opisy sylwetki psów, które pomogą Ci ocenić, w jakiej kondycji jest Twój pupil.

Przyczyny nadwagi u psów

Nadwaga u psów zwykle wynika z kilku nakładających się czynników. Najczęściej kluczowe są nawyki opiekuna, bo to człowiek decyduje o tym, ile energii pies realnie dostaje. W praktyce nadwaga często zaczyna się od „drobiazgów”: podawanie zbyt dużych porcji karmy, dawanie smaczków bez odliczania ich od dziennej porcji i jedzenia ze stołu. Weterynaryjne wytyczne podkreślają, że to właśnie takie czynniki „ludzkie” bardzo często napędzają problem.

Warto powiedzieć to jasno: każdy smaczek to kalorie. Nawet małe „co nieco” regularnie dodawane do diety potrafi łatwo przekarmić psa, szczególnie jeśli ma mało ruchu. Dlatego specjaliści zalecają, by przekąski stanowiły tylko niewielką część dziennej energii (zwykle do ok. 10%).

Oczywiście swoje robi też brak regularnej aktywności. Brak odpowiedniej ilości ruchu sprawia, że pies spala mniej energii, więc nawet „normalne” porcje mogą szybciej prowadzić do odkładania tkanki tłuszczowej. Zdrowy pies powinien mieć każdego dnia łącznie ok. 1,5-2 godziny spacerów. Nie muszą być intensywne, ale kluczowy jest codzienny ruch. Spacery to też podstawowa potrzeba: dają bodźce dla układu nerwowego (stymulację węchową), zapobiegają nudzie, pozwalają załatwić potrzeby fizjologiczne i wyraźnie poprawiają samopoczucie psa.

Równie częstym błędem jest karmienie „na oko” bez ważenia lub odmierzania porcji, przez co pies dostaje więcej, niż potrzebuje. To nie jest błaha sprawa: nadwaga obniża dobrostan psa (komfort, energia, samopoczucie), a utrzymywanie szczupłej sylwetki wiąże się z lepszym zdrowiem i dłuższym życiem. Pies nie powie Ci, kiedy ma dość, dlatego odpowiedzialność za porcje i kalorie jest po Twojej stronie.

Jakie czynniki predysponują psa do nadwagi?

Oczywiście istnieją również predyspozycje do przybierania dodatkowych kilogramów niezależne od opiekuna:

Predyspozycje rasowe – Są rasy, które mają wyraźną skłonność do odkładania tkanki tłuszczowej. U takich psów nawet niewielkie przekarmianie może szybciej przełożyć się na dodatkowe kilogramy. Do grupy podwyższonego ryzyka należą m.in. Labrador Retriever, Golden Retriever, Cavalier King Charles Spaniel, Beagle, Cocker Spaniel, Bernardyn, Nowofundland oraz Basset Hound. W ich przypadku szczególnie ważne jest precyzyjne odmierzanie porcji i kontrola smaczków.
Wiek – Z wiekiem metabolizm naturalnie zwalnia. Około 7. roku życia wiele psów zaczyna potrzebować mniej energii niż wcześniej. Jednocześnie często spada poziom aktywności, na przykład z powodu problemów ze stawami, czasem po prostu dlatego, że pies staje się spokojniejszy. Jeśli porcja pozostaje taka sama jak w młodości, nadprogramowe kilogramy mogą pojawić się szybciej, niż się spodziewamy.
Kastracja/sterylizacja – Po zabiegu zmienia się gospodarka hormonalna organizmu. U części psów rośnie apetyt, a zapotrzebowanie energetyczne spada. Organizm łatwiej magazynuje tłuszcz, dlatego bez korekty dawki pokarmowej masa ciała może stopniowo wzrastać. Zjawisko to częściej obserwuje się u suk, ale dotyczy obu płci.

W każdym z tych przypadków kluczowa jest świadomość. Jeśli wiemy, że pies ma większą skłonność do tycia, możemy wcześniej dostosować żywienie i aktywność, zamiast reagować dopiero wtedy, gdy nadwaga jest już widoczna.

Kliniczne konsekwencje nadwagi i otyłości

Jak wiadomo nadwaga i otyłość wpływają nie tylko na gorsze samopoczucie psa, mniejszą chęć do ruchu, czy szybsze zmęczenie. Stwierdzono również, że żywienie psa „do woli” istotnie zmniejsza średnią długość życia naszych pupili. Dzieje się tak, ponieważ nadwaga i otyłość są przyczyną licznych schorzeń przewlekłych, które wybitnie pogarszają stan zdrowia psa, a nawet mogą prowadzić do jego śmierci (Ceregezyn i wsp. 2013). Do takich chorób należą na przykład:

cukrzyca
choroby nerek
schorzenia układu ruchu
zaburzenia hormonalne
spadek odporności
większa tendencja do nowotworów

Co więcej nadwaga i otyłość mogą również:

utrudnić leczenie niewydolności serca,
utrudnić leczenie niewydolności oddechowej,
zwiększyć ryzyko powikłań podczas znieczulenia i zabiegów chirurgicznych.

Dlatego jeśli zależy Ci na długim życiu Twojego pupila i utrzymaniu go w dobrej kondycji kluczowe jest przestrzeganie podawania mu odpowiedniej liczby kalorii oraz zapewnienie niezbędnego ruchu codziennie!

Jak zapobiegać nadwadze u psa?

Zapobieganie nadwadze jest dużo prostsze niż późniejsze odchudzanie, bo opiera się na codziennej kontroli porcji, ruchu i regularnych pomiarach.

Regularnie waż psa i oceniaj sylwetkę (BCS). Na początku zmian kontroluj wagę częściej (np. co 2 tygodnie), żeby szybko wychwycić trend i skorygować dawkę, zanim pojawi się wyraźna nadwaga.
Ustal jasne zasady karmienia. Podziel dzienną porcję na kilka posiłków (u psów z tendencją do tycia często lepiej sprawdzają się mniejsze porcje częściej), podawaj je o stałych porach, a resztki po ok. 15 minutach zabieraj zamiast zostawiać jedzenie „na cały dzień”.
Smaczki traktuj jak część diety. Przekąski łatwo rozjeżdżają bilans kalorii, więc dawkuj je świadomie i wliczaj w dzienną porcję (czasem najprościej użyć do nagradzania części karmy z miski).
Nie podawaj jedzenia ze stołu. Ludzkie jedzenie, które zawiera przyprawy nie jest odpowiednie dla naszych pupili. Lepiej zastąpić je dobrej jakości smaczkami lub warzywami – dlatego warto wiedzieć jakie warzywa może jeść pies?
Dbaj o codzienną aktywność. Ruch zwiększa wydatek energii i wspiera mięśnie, stawy oraz kondycję, a wspólne spacery i zabawa poprawiają też samopoczucie psa. Ilość spacerów należy dopasować do wieku oraz zdrowia (dla wielu psów dobrą bazą jest ok. 1,5-2 godziny spacerów dziennie).
Odmierzaj jedzenie, nie karm „na oko”. Zalecenia z opakowań to zwykle uśrednione wartości, a psy różnią się metabolizmem i poziomem aktywności, więc porcję trzeba dopasować do konkretnego psa na przykład za pomocą kalkulatora karmy dla psa.

Jeśli mimo tych zasad waga dalej rośnie, najlepiej skonsultować się z lekarzem weterynarii, ponieważ wiele chorób może mieć wpływ na podwyższoną masę ciała, czy proporcje sylwetki.